Kapus pategal: कापसाचे पातेगळ होऊ नये म्हणून या औषधांची फवारणी करा? 100% दोनच दिवसात पातेगळ बंद होईल

Kapus pategal: कापूस पिकाची पातेगळ (पानगळ) ही एक गंभीर समस्या आहे, जी उत्पादनात मोठी घट करू शकते. पातेगळ होण्याची कारणे अनेक असू शकतात, जसे की अन्नद्रव्यांची कमतरता, रोग, कीड, पाणी व्यवस्थापनातील त्रुटी, किंवा हार्मोन्सचे असंतुलन. योग्य उपाययोजना केल्यास यावर नियंत्रण मिळवता येते.

कापूस पिकातील पातेगळ टाळण्यासाठी संपूर्ण उपाययोजना:

1. अन्नद्रव्य व्यवस्थापन (Nutrient Management):

फॉलिएर स्प्रे (पानांवर फवारणी):

• मायक्रो न्यूट्रिएंट्स स्प्रे (सूक्ष्म अन्नद्रव्ये):

  • सेंद्रिय अन्नद्रव्ये + सूक्ष्म अन्नद्रव्य मिश्रण वापरावे.

  • 100 लिटर पाण्यात:

    • 1 लिटर सूक्ष्म अन्नद्रव्य मिश्रण (मायक्रो न्यूट्रिएंट्स)

    • किंवा 1 किलो संचित ग्रेड झिंक, मॅग्नेशियम, बोरॉन असलेले मिश्रण.

  • फवारणी वेळ: 45-60 दिवसांच्या दरम्यान, किंवा पानं पिवळी पडू लागल्यास तात्काळ.

 कॅल्शियम व बोरॉन स्प्रे:

• कॅल्शियम नायट्रेट + बोरॉन फवारणीने पानगळ कमी होते.

• डोज़:

  • कॅल्शियम नायट्रेट – 15 ग्रॅम / लिटर पाणी

  • बोरॉन – 1.5 ते 2 ग्रॅम / लिटर पाणी

2. रोग व कीड व्यवस्थापन (Disease & Pest Control):

 पाने गळवणाऱ्या बुरशीजन्य रोगांविरुद्ध फवारणी:

• कार्बेन्डाझिम 50% WP – 1 ग्रॅम / लिटर
  किंवा

• Hexaconazole 5% SC – 2 मिली / लिटर
  किंवा

• Tebuconazole 25.9% EC – 1 मिली / लिटर

 प्रभावी मिश्रण:

• कार्बेन्डाझिम + मॅन्कोझेब मिश्रण (Saaf / Kavach) – 2 ग्रॅम / लिटर

फवारणी वेळ: रोगाचे लक्षण दिसल्यावर त्वरित, व 10-12 दिवसांनी पुन्हा.

पातेगळ करणाऱ्या कीटकांचे नियंत्रण:

1. थ्रिप्स / मावा / तुडतुडे:

• इमिडाक्लोप्रिड 17.8% SL – 0.3 मिली / लिटर

• फिप्रोनिल 5% SC – 2 मिली / लिटर

2. स्पायडर माईट्स (लाल कोळी):

• Propargite 57% EC – 2 मिली / लिटर
  किंवा

• Fenpyroximate 5% EC – 1 मिली / लिटर

 फवारणी करताना स्टिकर (जसे की Sandovit) वापरल्यास औषधाची प्रभावीता वाढते.

3. जैविक उपाय (Organic Remedies):

• तागीच्या काढ्यावर आधारित फवारणी

• नीम अर्क (5%) – 30 मिली / लिटर

4. पाणी व्यवस्थापन (Water Management):

• फारच पाणी दिल्यास किंवा सतत पाणी साचल्यास पातेगळ वाढते.

• योग्य वेळेवर व नियंत्रित पाणी देणे आवश्यक.Kapus pategal

5. हार्मोन स्प्रे (Growth Regulators):

• Planofix (NAA – Naphthalene Acetic Acid) – 5 मिली / 15 लिटर पाणी
   ह्यामुळे अनावश्यक फळधारणा/पातेगळ रोखता येते.

 तज्ज्ञांचा सल्ला:

• शेती विद्यापीठे (पंजाबराव देशमुख, परभणी; राहुरी) यांच्या मते, अन्नद्रव्यांची योग्य पूर्तता व रोगांचे वेळीच नियंत्रण केल्यास पातेगळ 90% पर्यंत कमी करता येते.

• ICAR – Central Institute for Cotton Research (CICR) चा सल्ला:

  • Integrated Pest & Nutrient Management वापरा.

  • दर 15 दिवसांनी निरीक्षण करा.

  • संमिश्र औषध फवारण्या टाळा; आवश्यकता असेल तेव्हाच वापरा.

 पातेगळ टाळण्यासाठी टाळावे:

 फवारणीचा कालावधी:

निष्कर्ष:

कापसात पातेगळ टाळण्यासाठी समेकित शेती तंत्रज्ञान (Integrated Crop Management) वापरावे. अन्नद्रव्ये, रोग-कीड नियंत्रण आणि पाणी व्यवस्थापन या तिघांचा समतोल साधणे गरजेचे आहे.

कापूस पिकाचे पातेगळ (पानगळ) ही एक गंभीर समस्या आहे, जी जर वेळेत नियंत्रणात आणली नाही तर उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात घट येऊ शकते. पातेगळ होण्यामागे अनेक कारणे असतात – काही नैसर्गिक, काही व्यवस्थापनातील चुका, आणि काही जैविक (कीड, रोग) स्वरूपाची.

 कापूस पिकाचे पातेगळ होण्याची प्रमुख कारणे:

1.  अन्नद्रव्यांची कमतरता (Nutrient Deficiency):

नायट्रोजन (N) अभाव:

• पाने पिवळी पडून खाली झडतात.
• झाडाची वाढ खुंटते.

पोटॅशियम (K) कमतरता:

• पानांची कडा जळाल्यासारखी दिसते.
• झाड लवकर वृद्धावस्थेत जाते.

बोरॉन / कॅल्शियम / मॅग्नेशियम कमतरता:

• नवीन पाने विकृत होतात.
• जुनी पाने गळू लागतात.

2. रोगजन्य कारणे (Diseases):

बुरशीजन्य रोग:

• अल्टर्नेरिया लीफ ब्लाईट (Alternaria): ठिपके व पाने गळणे.
• ग्रेमिनिकॉला/फायटोफ्थोरा (Fungal root rot): मुळांची कुज व झाड कोमेजणे.

बॅक्टेरियल ब्लाईट:

• पानांवर चॉकलेटी पट्टे आणि नंतर गळती.

3.  किडींचा प्रादुर्भाव (Pests):

सफेद माशी, मावा, तुडतुडे:

• रस शोषणाने पाने वळतात, पिवळी होतात व गळतात.

लाल कोळी (Mites):

• पाने तपकिरी होऊन झडतात.

4. हार्मोन्सचे असंतुलन (Hormonal Imbalance):

• झाडांमध्ये नॅचरल हार्मोन्सचं संतुलन बिघडल्यास पानं व फुलं झपाट्याने गळतात.
• हे सहसा जास्त नत्र (N) किंवा उष्णतेमुळे होते.

5. पाणी व्यवस्थापनातील चुका:

अती पाणी (Waterlogging):

• मुळे कुजतात, झाड मुळापासून मरते, पाने गळतात.

पाण्याचा अभाव (Drought Stress):

• झाडांमध्ये ताण निर्माण होतो व पाने गळतात.

6. रासायनिक फवारणीचा दुष्परिणाम (Phytotoxicity):

• चुकीचे मिश्रण, जास्त डोस किंवा ऊनात फवारणी केल्यास पानं करपत गळतात.

7.  प्रौढावस्था (Senescence):

• झाडाचे नैसर्गिक वाढ चक्र पूर्ण होत असल्यास, जुनी पाने गळतात.
• हे नैसर्गिक असते, पण लवकर सुरू झाल्यास धोकादायक.

 थोडक्यात सारांश:

कारणांचा प्रकार	तपशील
अन्नद्रव्य कमतरता	नायट्रोजन, पोटॅशियम, बोरॉन, मॅग्नेशियम
रोग	बुरशीजन्य (अल्टर्नेरिया), बॅक्टेरियल ब्लाईट
किडी	मावा, तुडतुडे, लाल कोळी
पाणी ताण	अती पाणी किंवा कोरडा ताण
रासायनिक दुष्परिणाम	फवारणीची चूक
हार्मोन असंतुलन	हार्मोनल अडचणी
नैसर्गिक कारणे	प्रौढावस्था, हवामान

पुढील काय?

जर तुम्ही सध्या पातेगळ अनुभवत असाल तर मला खालील माहिती सांगा, म्हणजे मी योग्य निदान करून उपाय सांगू शकतो:

1. झाडांची वय (दिवसात)
2. कोणती लक्षणे दिसतात? (पानांचा रंग, ठिपके, वाळलेले, कोरडे)
3. अलीकडे फवारणी/खते कोणती वापरली?
4. पाणी किती वेळेस देता? Kapus pategal